alFBqQZ. Üstün zekâlı çocukların tespitinde erken teşhisin önemli bir yeri vardır. Bu konuda en büyük görev aileye düşmektedir. Peki, anne-babalar olarak hangi özellikleri gözlemlersek çocuğumuzun üstün zekâlı olduğu konusunda fikir sahibi olabiliriz? Tüm Üstün Zekalılar Derneği TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun, yetenekli çocukların sahip olabileceği bazı özellikler hakkında önemli bilgiler verdi Bu özellikler varsa çocuğunuz üstün zekalı olabilir Bebeklikten itibaren aşırı hareketlilik. Anne-babayı erken tanıma ve gülerek bunu belli etme. Hassas bir bünyeye sahip olma; etiket, battaniye gibi ürünlere reaksiyon gösterme. Erken konuşmaya başlama; örneğin yaşıtları iki kelimeli cümleleri iki yaşında söyleyebilirken onlar bir yaşında söyleyebilirler. Kendi başlarına okumayı öğrenebilir; ancak yazma konusunda bu kadar başarılı olamazlar çünkü kas gelişimleri aynı hızda devam etmez. Kelime hazneleri geniştir; kolay ezberleyip, ezberledikleri şeyleri hafızalarında uzun süre saklayabilirler. Karşısındaki insanların duygu ve düşüncelerini kolayca tahmin edebilirler. Liderlik yetenekleri üst düzeydedir. Rutin işlerden çabuk sıkılırlar ve işleri kendi bildikleri gibi yaparlar. Aşırı duygusal olabilirler. Kendilerinden daha büyük çocuklarla vakit geçirmek isterler. Kitaplara ve görme alanındaki nesnelere karşı aşırı ilgi duyarlar. Burada anne-baba ve eğitimcilerin önemli bir hususu kesinlikle atlamamaları gerekir. Bu özelliklerin bir kısmı normal zekâ düzeyine sahip çocuklarda da görülebilir. O yüzden ebeveynler bazen evhamlanabilirler. Söz konusu özelliklerin farklı zamanlarda da çocuklar üzerinde görülme ihtimali olabilir. Üstün zekâlı çocuklar bu özelliklerin tamamına ya da bir kısmına sahip olabilirler. Burada vermiş olduğumuz özelliklerin birçoğunu çocuklarınızda gözlemliyorsanız mutlaka bir uzmana danışarak çocuğunuz için yol haritasını oluşturunuz. Üstün zekâlı çocuklara sahip ailelere tavsiyeler Anne babaların yapması gereken en önemli şey onların diğerlerinden farklı olmadığını sadece belirli özelliklerinin daha fazla geliştiğini kabul etmektir. Normal çocukların sergilemiş olduğu her davranışı üstün çocukların da gösterebileceğini asla unutmamalıyız. Onların ihtiyaçlarını karşılayabilecek ortamlar oluşturarak mutlaka profesyonel bir yardım almalıyız. Çocuğumuza dengeli bir yaşam alanı oluşturarak onu bütün yönlerden gelişebileceği etkinliklere dâhil etmeliyiz. Üstün çocukların en önemli özelliklerinden biri de meraktır. Bazen yetişkinler çocuklarının sorularını yanıtlamakta zorlanabilirler. Böyle durumlarda çocuğa karşı tepkisiz kalmak yerine, çocuklarının gereksinimini karşılayacak başka çözüm yolları bulmalıdırlar. Örneğin, kitaplardan, ansiklopedilerden ve uzman kişilerden faydalanmak gibi. Çocuklarımıza tutarlı bir disiplin uygulamalıyız. Üstün çocuklara üstünlüklerinden dolayı özel imtiyazlar tanımamalıyız. Dahi Park gibi yaz okulu uygulamalarına tabi tutarak çocuğun sosyal, zihinsel ve ruhsal gelişimine katkı sağlayacak çalışmalara dahil edebilirler. Üstün zekâlı çocuklar geleceğin bilim adamları, liderleri, yazarları ve fikir adamlarıdır. Böylesine değerli bir hazine kesinlikle israf edilmez. Osmanlı’da, ABD’de, İngiltere’de, Almanya’da diğer dünya ölçeğinde söz sahibi olmak isteyen ülkelerin eğitim programlarında olduğu gibi bu tür çocukları tespit etmek ve onlar için gerekli eğitim ortamları oluşturmak milli ve manevi duyguları yüksek, sağduyulu insanlar için önemli bir vazife olarak görülmelidir. Çocuğunuzun IQ’su mu EQ’su mu yüksek? IQ testi yerine bireyi bütüncül tanıma programı Çocukların gösterdiği bir takım özellikler onların gelişimleri hakkında bize ciddi veriler ortaya koyar. Genel olarak erken konuşma, okuma ve yazmayı öğrenme, kuvvetli hafıza, aşırı merak ve özel ilgi alanlarına sahip olma, üst yaş grupları ile iletişim kurma isteği gibi özellikler bu noktada referans aldığımız bazı özelliklerdir. Bu ifadeleri düşündüğümüzde de anlaşılacağı gibi asıl kriter çocuğun özellikle zihinsel performans gerektiren faaliyetlerinde yaşıtlarından ciddi bir farklılık göstermesidir. Genel gözlemler önemli verileri görmemizi sağlar ancak net tespitin yapılabilmesi için konusunda uzman bir psikolog/psikolojik danışman ile bir zekâ testi çalışması yapılması ve çocuğu gözlemlemesi gerekmektedir. Burada dikkat edilmesi gerekli olan bazı kriterler bulunmaktadır Yapılan testten beklentimiz çocuğu üstün zekâlı/parlak zekâlı/normal zekâlı gibi kavramlarla etiketlemek kesinlikle olmamalı. Beklentimiz, çocuğu tanımak onun gelişmiş ve gelişmemiş alanlarını görüp gerekli tedbirleri almak gelişmemiş alanları desteklemek, yetenek alanlarını parlatmak olmalıdır. Mümkün olduğunca zeka testini çocuğun gündeminden uzak tutmak Gireceği çalışmayı zeka testi olarak değil de bir öğretmeninin onunla tanışmak, onu daha iyi tanıyabilmek için yaptığı bir çalışma olarak görmesini sağlamak. Yapılacak olan zeka testi çalışmasını ve sonucunu sadece konuyu ilgilendiren anne, baba, öğretmen vb. birkaç kişinin bilmesi; olayların, çocuğa doğru aktarılmasını daha mümkün kılacaktır. Ayrıca TÜZDER olarak çocuğu sadece bir IQ testi ile tanılamaya çalışmak yerine Bireyi Bütüncül Tanıma BBT programını tavsiye ediyoruz. Bu çalışma ile çocuğu çok yönlü tanıma esas alınmıştır.” TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun Enderun’a seçilen öğrenciler için zeka testi uygulandı “Bilgileri yeniden yorumlayan, sıra dışı bir beyin gücüne, çalışma ve başarma azmine sahip üstün zekâlı insanlar, her çağda insanlık için önemli birer hazine olarak görülmüştür. Üstün zekâlı çocuklara ecdadımız büyük önem vermiştir. Bu önem sayesinde bugün hala üzerinde konuşulan muhteşem bir sistem geliştirmiştir. Enderun mekteplerinde uygulanan eğitim sistemi hâlâ Batılı bilim adamları tarafından büyük bir titizlikle araştırılmaktadır. O dönemki Fransız sarayının temsilcisi Michel Boudier’in şu sözü dikkate şayandır “Türklerin niçin varlıklı ve güçlü bir devlet olarak geliştiğine şaşmamak gerekir. Çünkü onlar büyük sayıdaki gençler arasından en yeteneklilerini seçmesini ve onlara disiplinli bir eğitim vermesini çok iyi bilmektedirler.” Bugün bile hala Amerikan eğitim anlayışının temelinde Enderun mekteplerinin izleri görülmektedir. Enderun mektebinde öğrenciler üstün zekâlılara mahsus olarak uygulanan programlarla ve testlerle yetiştirilmekteydi. Ortalama 15 yıllık bir eğitimden geçen Enderunlu talebeler, devlet için nitelikli insan kaynağı olmuşlardı. Çocuğunuzun zorba davranışlara maruz kaldığı nasıl anlarız? İnsanın sadece “kaynak” değil aynı zamanda bir “kıymet” ve “değer” de olduğunun bilincinde olan Osmanlı eğitim sisteminin kurucuları dünya insanından dünya devletine giden yolu keşfetmişlerdi. Bu yolda üstün zekâlı öğrenciler ayrı bir yere sahipti. Osmanlı’daki Enderun eğitim sistemi üzerine çalışan tanınmış psikologlardan Amerikalı Lewis Terman, Enderun mektebine alınan çocuklar için şunları söylemektedir “Zekâ seviyesini ölçmek için ilk test yöntemi, Osmanlılar’da Enderun mektebine seçilen öğrenciler için uygulanmıştır.” Yine Amerikalı ünlü eğitimci Andreas Kazamias da Platon’un idealindeki okulların Enderun mektepleri ile birebir uyuştuğunu ifade etmektedir. Asırlar önce bir ilki gerçekleştirerek bütün dünyaya yol gösteren ecdadımızın atmış olduğu üstün zekâlılar sisteminin temelleri üzerinden devam etmek ve onu geliştirmek insanlık için önemli bir vazife olacaktır. Eflatun’un altın çocuklar’ diye tanımladığı yüz çocuktan en az ikisinin, bu guruba dâhil olduğu en değerli hazinelerimiz olan üstün zekâlı çocuklarımızın ne kadar farkındayız? Onları yeterince tanıyor muyuz? Onlarla sağlıklı iletişim kurarak insanlığa faydalı olabilmeleri için ne kadar gayret gösteriyoruz?” ?Üstün zekâlı çocukların tespitinde erken teşhisin önemli bir yeri var. Çocuğumuzun üstün zekalı olduğunu anlamak ve ona göre bir eğitim almasını sağlamak için nelere dikkat etmeliyiz? - 1105 Son Güncellenme - 1108 Güncelleme - 1108Bu konuda en büyük görev aileye düşmektedir. Peki, anne-babalar olarak hangi özellikleri gözlemlersek çocuğumuzun üstün zekâlı olduğu konusunda fikir sahibi olabiliriz?Tüm Üstün Zekalılar Derneği TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun, yetenekli çocukların sahip olabileceği bazı özellikler hakkında önemli bilgiler verdiBU ÖZELLİKLER VARSA ÇOCUĞUNUZ ÜSTÜN ZEKALI OLABİLİR*Bebeklikten itibaren aşırı hareketlilik. *Anne-babayı erken tanıma ve gülerek bunu belli etme. *Hassas bir bünyeye sahip olma; etiket, battaniye gibi ürünlere reaksiyon gösterme. *Erken konuşmaya başlama; örneğin yaşıtları iki kelimeli cümleleri iki yaşında söyleyebilirken onlar bir yaşında söyleyebilirler.*Kendi başlarına okumayı öğrenebilir; ancak yazma konusunda bu kadar başarılı olamazlar çünkü kas gelişimleri aynı hızda devam etmez. *Kelime hazneleri geniştir; kolay ezberleyip, ezberledikleri şeyleri hafızalarında uzun süre saklayabilirler. *Karşısındaki insanların duygu ve düşüncelerini kolayca tahmin edebilirler. *Liderlik yetenekleri üst düzeydedir. *Rutin işlerden çabuk sıkılırlar ve işleri kendi bildikleri gibi yaparlar. *Aşırı duygusal olabilirler. *Kendilerinden daha büyük çocuklarla vakit geçirmek isterler. *Kitaplara ve görme alanındaki nesnelere karşı aşırı ilgi anne-baba ve eğitimcilerin önemli bir hususu kesinlikle atlamamaları gerekir. Bu özelliklerin bir kısmı normal zekâ düzeyine sahip çocuklarda da görülebilir. O yüzden ebeveynler bazen konusu özelliklerin farklı zamanlarda da çocuklar üzerinde görülme ihtimali olabilir. Üstün zekâlı çocuklar bu özelliklerin tamamına ya da bir kısmına sahip olabilirler. Burada vermiş olduğumuz özelliklerin birçoğunu çocuklarınızda gözlemliyorsanız mutlaka bir uzmana danışarak çocuğunuz için yol haritasını ZEKÂLI ÇOCUKLARA SAHİP AİLELERE TAVSİYELERAnne babaların yapması gereken en önemli şey onların diğerlerinden farklı olmadığını sadece belirli özelliklerinin daha fazla geliştiğini kabul çocukların sergilemiş olduğu her davranışı üstün çocukların da gösterebileceğini asla ihtiyaçlarını karşılayabilecek ortamlar oluşturarak mutlaka profesyonel bir yardım dengeli bir yaşam alanı oluşturarak onu bütün yönlerden gelişebileceği etkinliklere dâhil çocukların en önemli özelliklerinden biri de meraktır. Bazen yetişkinler çocuklarının sorularını yanıtlamakta zorlanabilirler. Böyle durumlarda çocuğa karşı tepkisiz kalmak yerine, çocuklarının gereksinimini karşılayacak başka çözüm yolları bulmalıdırlar. Örneğin, kitaplardan, ansiklopedilerden ve uzman kişilerden faydalanmak tutarlı bir disiplin uygulamalıyız. Üstün çocuklara üstünlüklerinden dolayı özel imtiyazlar Park gibi yaz okulu uygulamalarına tabi tutarak çocuğun sosyal, zihinsel ve ruhsal gelişimine katkı sağlayacak çalışmalara dahil edebilirler. Üstün zekâlı çocuklar geleceğin bilim adamları, liderleri, yazarları ve fikir adamlarıdır. Böylesine değerli bir hazine kesinlikle israf edilmez. Osmanlı’da, ABD'de, İngiltere'de, Almanya’da diğer dünya ölçeğinde söz sahibi olmak isteyen ülkelerin eğitim programlarında olduğu gibi bu tür çocukları tespit etmek ve onlar için gerekli eğitim ortamları oluşturmak milli ve manevi duyguları yüksek, sağduyulu insanlar için önemli bir vazife olarak TESTİ YERİNE BİREYİ BÜTÜNCÜL TANIMA PROGRAMIÇocukların gösterdiği bir takım özellikler onların gelişimleri hakkında bize ciddi veriler ortaya koyar. Genel olarak erken konuşma, okuma ve yazmayı öğrenme, kuvvetli hafıza, aşırı merak ve özel ilgi alanlarına sahip olma, üst yaş grupları ile iletişim kurma isteği gibi özellikler bu noktada referans aldığımız bazı özelliklerdir. Bu ifadeleri düşündüğümüzde de anlaşılacağı gibi asıl kriter çocuğun özellikle zihinsel performans gerektiren faaliyetlerinde yaşıtlarından ciddi bir farklılık göstermesidir. Genel gözlemler önemli verileri görmemizi sağlar ancak net tespitin yapılabilmesi için konusunda uzman bir psikolog/psikolojik danışman ile bir zekâ testi çalışması yapılması ve çocuğu gözlemlemesi gerekmektedir. Burada dikkat edilmesi gerekli olan bazı kriterler bulunmaktadırYapılan testten beklentimiz çocuğu üstün zekâlı/parlak zekâlı/normal zekâlı gibi kavramlarla etiketlemek kesinlikle olmamalı. Beklentimiz, çocuğu tanımak onun gelişmiş ve gelişmemiş alanlarını görüp gerekli tedbirleri almak gelişmemiş alanları desteklemek, yetenek alanlarını parlatmak olduğunca zeka testini çocuğun gündeminden uzak tutmak Gireceği çalışmayı zeka testi olarak değil de bir öğretmeninin onunla tanışmak, onu daha iyi tanıyabilmek için yaptığı bir çalışma olarak görmesini olan zeka testi çalışmasını ve sonucunu sadece konuyu ilgilendiren anne, baba, öğretmen vb. birkaç kişinin bilmesi; olayların, çocuğa doğru aktarılmasını daha mümkün kılacaktır. Ayrıca TÜZDER olarak çocuğu sadece bir IQ testi ile tanılamaya çalışmak yerine Bireyi Bütüncül Tanıma BBT programını tavsiye ediyoruz. Bu çalışma ile çocuğu çok yönlü tanıma esas alınmıştır.” Çocuğum üstün zekalı olabilir mi? Bu ailelerin en sık yanıtını aradıkları soruların başında gelir. Çocuğunuz gerçekten üstün zekalı olabilir. Çocuğum üstün zekalı olabilir mi diyen aileler işte bu yazı sizler için. Milli Eğitim Bakanlığı MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre üstün zekalı birey şöyle tanımlanıyor “Çeşitli nedenlerle bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren bireyler.” Üstün zekalı çocukların gelişimi de özel eğitim gerektiriyor. 2011 yılında kurulan Tüm Üstün Zekalılar Derneği TÜZDER,üstün zekalı ve üstün yetenekli çocukların tespit edilerek eğitim süreçleri boyunca aile, toplum ve eğitim ortamlarında desteklenmesi amacıyla faaliyetler gerçekleştiriyor. “Üstün zekalı çocukların özellikleri, dikkatli bir anne baba ya da eğitimci tarafından bebekliğin ilk yıllarından itibaren rahatlıkla anlaşılabilir” diyen TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun, üstün zekalı çocukların özelliklerini şöyle anlatıyor ÇOCUĞUM ÜSTÜN ZEKALI MI DİYEN NASIL ANLAR? Özellikle bebekliğin ilk yıllarından itibaren anne ve babayla olan göz temasının erken başlaması, akranlarından önce yürümesi ve konuşması, giymiş oldukları kıyafetlerin etiketlerinden ve üstüne örttükleri battaniyelerden rahatsız olmaları bu çocukların hassas bir bünyeye sahip olduklarının göstergesi. Bedensel özellikleri Üstün zekalı çocukların bedensel, zihinsel ve liderlik anlamında benzer özellikleri bulunuyor. Bu çocukların beden yapıları akranlarına göre daha iri ve sağlıklı; doğum ağırlık ve boyları ortalamanın üzerinde olduğu görülür. Yürüme, konuşma ve diğer devinim becerilerinin öğrenilmesinde akranlarından daha erkencidirler. Duyu organı bozukluklarına daha az rastlanır. Hastalıklara karşı dirençli ve ortalama ömürleri daha uzundur. Zihinsel özellikleri Soru ve sorunlara çok sayıda çözüm ya da düşünce üretirler. Alışılmışın dışında özgün görüşleri ve tepkileri vardır. Görüşlerini sakınmadan söylerler. Maceraya düşkündürler ve keskin bir mizah anlayışları vardır. Estetik yönleri gelişmiş, çeşitli konularda derin ve yoğun bilgiye sahiptirler. Sunulan bilgileri kolaylıkla özümser ve anımsarlar. Karmaşık materyalleri kendileri için anlamlı olan parçalara ayırarak anlamaya çalışırlar. Keskin ve dikkatli gözlemleri vardır. Yaşlarının üstündeki sözcükleri anlamlarını bilerek ve yerinde kullanırlar. Liderlik özellikleri Okulla ilgili olan etkinliklerin hemen hepsine katılırlar. Sorumluluklarını çok iyi bilir, söz verdikleri işi en iyi biçimde yerine getirirler. Gerek kendi akranlarının, gerekse yetişkinlerin yanında kendilerine güvenleri tam olur. Duygu ve düşüncelerini çok iyi ifade eder ve söylenenleri iyi anlarlar. ÇOCUĞUM ÜSTÜN ZEKALI MI SORUSUNUN YANITI UZMAN KURUMLARDA Çocuğunun üstün zekalı mı diye soran ya da çevresinden bu anlamda yönlendirme alan velilerin uzman bir kurum ile irtibata geçmesi gerekir. Ailelerin uzman psikologlarla bir araya gelmeleri sağlanır. Çocuğun yaşına uygun olan çalışma uzman psikolog ve çocuk baş başa gerçekleştirilir ve ebeveyn yapılan çalışmanın danışmanlığını genel olarak üstün zekalı çocuklarının özelliklerini ve ihtiyaçlarını fark etmeli ve kendi çocuğunun özel durumunu, uzman danışmanlığı alarak neler yapabileceklerini sorgulamalı. Ama en önemlisi ailenin çocuğuna yaklaşımını belirlemesi, onunla kaliteli vakit geçirmesi, ihtiyaçlarının farkında olması gerekir çünkü üstün zekalı da olsa çocuğun her zaman özel öğretmenlerden önce ailesine ihtiyacı vardır. ÇOCUĞU ÜSTÜN OLAN UZMANA DANIŞMALI Öncelikli olarak değerlendirmeyi yapan uzmandan çocuğunun gelişimiyle detaylı bilgiyi edinmesi gerekiyor. Çocukların bazı beceri alanlarında daha üstün bazılarında daha geride olduğu olan alanların körelmemesi için çaba sarf edilir, gelişime açık olan ya da geride olan alanlar için de destek çalışmaları uygulanarak mümkün olduğunca yetenek alanlarına yakınlaştırılmalar sağlanır ki çocuk bütün becerilerinde yakın bir gelişim ortaya koyabilsin. Çocuklara tutarlı bir disiplin uygulanmalı. Üstün çocuklara üstünlüklerinden dolayı özel imtiyazlar duygusal ihtiyaçlarını doğru anlamak da önemli. Anne babaların yapması gereken en önemli şey onların diğerlerinden farklı olmadığını sadece belirli özelliklerinin daha fazla geliştiğini kabul etmek. Normal çocukların sergilemiş olduğu her davranışı üstün çocukların da gösterebileceği asla unutulmamalı. İHTİYACA GÖRE EĞİTİM ALMALILAR Üstün zekalı çocuğun eğitiminde akran zenginliği, zihinsel doygunluk ve beceri odaklı eğitim olmak üzere üç önemli gereksinim bulunuyor. Bazı üstün zekalı çocuklar yaşadıkları deneyimler sonucu kendisini toplumdan üstte görüp zarar verici bir özgüvene sahip olabiliyor ya da toplumdan farklı olduklarını düşünüp kendilerinde kusur var zannedebiliyor. Üstün zekalıların karma okullarda müfredat zenginleştirme yöntemi ile eğitim almaları mümkün bunun yanı sıra onların ihtiyaçlarına göre dizayn edilmiş okullarda eğitim almaları gerekiyor. AKRAN ZENGİNLİĞİ ÖNEMLİ Bireyin yetişmesi sadece zihinsel bir durum bünyelerinde bazı destek eğitimleri sağlıyor ancak üstün zekalı çocukların en büyük ihtiyaçlarından biri akran zenginliği. Kendi yaşında, kendi boyunda, kendiseviyesinde olan ve kendisi gibi düşünen, akranlarıyla bir ortamlarda bulunmaları gerekir. Bu şekilde bu çocuklar toplumdan izole olmamış olur. SORULARINA CEVAP BULAMAZSANIZ Üstün çocukların en önemli özelliklerinden biri de merak. Bazen yetişkinler çocuklarının sorularını yanıtlamakta zorlanabilirler. Böyle durumlarda çocuğa karşı tepkisiz kalmak yerine, kitaplardan, ansiklopedilerden ve uzman kişilerden faydalanmak gibi çocuklarının gereksinimini karşılayacak başka çözüm yolları bulmalılar. ÜSTÜN ZEKALI ÇOCUKLAR İÇİN RESMİ BİR MÜFREDAT YOK Normal gelişim düzeyi itibarıyla hazırlanmış olan müfredatlar bu çocuklar için genel olarak yüzeysel ve yetersiz kalıyor. Eğitimciler tarafından müfredatın içi detay ve ayrıntı bilgilerle, başka yaklaşımlarla zenginleştirilmeli. Aynı zamanda çocukların ilgi ve yeteneklerini geliştirmek adına eğitimi genel olarak da zenginleştirebilmek gerekiyor. Bu çalışmalarda çocuklar bilim-deney, astronomi ve uzay bilimi, sıra dışı düşünme, drama, görsel sanatlar, gastronomi, genetik, zeka oyunları gibi farklı konularda çalışmalara atölyelerde devam ediyor. Türkiye’de üstün zekalı çocuklar için oluşturulmuş resmi bir müfredat yok bu nedenle her kurum ve kuruluş kendi müfredatını oluşturarak farklı çalışmalar yapıyor. Burada seçim velilere kalıyor. Veli çocuğuna minimum kayıp sağlayacak ekolü seçmeli bu şekilde çocuğunun zihinsel gelişimine katkıda bulunmalıdır. Bu alanda genelde özel kurumlardan yardım alınıyor. Üstün zekâlı çocukların tespitinde erken teşhisin önemli bir yeri vardır. Bu konuda en büyük görev aileye düşmektedir. Peki, anne-babalar olarak hangi özellikleri gözlemlersek çocuğumuzun üstün zekâlı olduğu konusunda fikir sahibi olabiliriz? Tüm Üstün Zekalılar Derneği TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun, yetenekli çocukların sahip olabileceği bazı özellikler hakkında önemli bilgiler verdi BU ÖZELLİKLER VARSA ÇOCUĞUNUZ ÜSTÜN ZEKALI OLABİLİR Bebeklikten itibaren aşırı hareketlilik. Anne-babayı erken tanıma ve gülerek bunu belli etme. Hassas bir bünyeye sahip olma; etiket, battaniye gibi ürünlere reaksiyon gösterme. Erken konuşmaya başlama; örneğin yaşıtları iki kelimeli cümleleri iki yaşında söyleyebilirken onlar bir yaşında söyleyebilirler. Kendi başlarına okumayı öğrenebilir; ancak yazma konusunda bu kadar başarılı olamazlar çünkü kas gelişimleri aynı hızda devam etmez. Kelime hazneleri geniştir; kolay ezberleyip, ezberledikleri şeyleri hafızalarında uzun süre saklayabilirler. Karşısındaki insanların duygu ve düşüncelerini kolayca tahmin edebilirler. Liderlik yetenekleri üst düzeydedir. Rutin işlerden çabuk sıkılırlar ve işleri kendi bildikleri gibi yaparlar. Aşırı duygusal olabilirler. Kendilerinden daha büyük çocuklarla vakit geçirmek isterler. Kitaplara ve görme alanındaki nesnelere karşı aşırı ilgi duyarlar. Burada anne-baba ve eğitimcilerin önemli bir hususu kesinlikle atlamamaları gerekir. Bu özelliklerin bir kısmı normal zekâ düzeyine sahip çocuklarda da görülebilir. O yüzden ebeveynler bazen evhamlanabilirler. Söz konusu özelliklerin farklı zamanlarda da çocuklar üzerinde görülme ihtimali olabilir. Üstün zekâlı çocuklar bu özelliklerin tamamına ya da bir kısmına sahip olabilirler. Burada vermiş olduğumuz özelliklerin birçoğunu çocuklarınızda gözlemliyorsanız mutlaka bir uzmana danışarak çocuğunuz için yol haritasını oluşturunuz. ÜSTÜN ZEKÂLI ÇOCUKLARA SAHİP AİLELERE TAVSİYELER Anne babaların yapması gereken en önemli şey onların diğerlerinden farklı olmadığını sadece belirli özelliklerinin daha fazla geliştiğini kabul etmektir. Normal çocukların sergilemiş olduğu her davranışı üstün çocukların da gösterebileceğini asla unutmamalıyız. Onların ihtiyaçlarını karşılayabilecek ortamlar oluşturarak mutlaka profesyonel bir yardım almalıyız. Çocuğumuza dengeli bir yaşam alanı oluşturarak onu bütün yönlerden gelişebileceği etkinliklere dâhil etmeliyiz. Üstün çocukların en önemli özelliklerinden biri de meraktır. Bazen yetişkinler çocuklarının sorularını yanıtlamakta zorlanabilirler. Böyle durumlarda çocuğa karşı tepkisiz kalmak yerine, çocuklarının gereksinimini karşılayacak başka çözüm yolları bulmalıdırlar. Örneğin, kitaplardan, ansiklopedilerden ve uzman kişilerden faydalanmak gibi. Çocuklarımıza tutarlı bir disiplin uygulamalıyız. Üstün çocuklara üstünlüklerinden dolayı özel imtiyazlar tanımamalıyız. Dahi Park gibi yaz okulu uygulamalarına tabi tutarak çocuğun sosyal, zihinsel ve ruhsal gelişimine katkı sağlayacak çalışmalara dahil edebilirler. Üstün zekâlı çocuklar geleceğin bilim adamları, liderleri, yazarları ve fikir adamlarıdır. Böylesine değerli bir hazine kesinlikle israf edilmez. Osmanlı’da, ABD’de, İngiltere’de, Almanya’da diğer dünya ölçeğinde söz sahibi olmak isteyen ülkelerin eğitim programlarında olduğu gibi bu tür çocukları tespit etmek ve onlar için gerekli eğitim ortamları oluşturmak milli ve manevi duyguları yüksek, sağduyulu insanlar için önemli bir vazife olarak görülmelidir. IQ TESTİ YERİNE BİREYİ BÜTÜNCÜL TANIMA PROGRAMI Çocukların gösterdiği bir takım özellikler onların gelişimleri hakkında bize ciddi veriler ortaya koyar. Genel olarak erken konuşma, okuma ve yazmayı öğrenme, kuvvetli hafıza, aşırı merak ve özel ilgi alanlarına sahip olma, üst yaş grupları ile iletişim kurma isteği gibi özellikler bu noktada referans aldığımız bazı özelliklerdir. Bu ifadeleri düşündüğümüzde de anlaşılacağı gibi asıl kriter çocuğun özellikle zihinsel performans gerektiren faaliyetlerinde yaşıtlarından ciddi bir farklılık göstermesidir. Genel gözlemler önemli verileri görmemizi sağlar ancak net tespitin yapılabilmesi için konusunda uzman bir psikolog/psikolojik danışman ile bir zekâ testi çalışması yapılması ve çocuğu gözlemlemesi gerekmektedir. Burada dikkat edilmesi gerekli olan bazı kriterler bulunmaktadır Yapılan testten beklentimiz çocuğu üstün zekâlı/parlak zekâlı/normal zekâlı gibi kavramlarla etiketlemek kesinlikle olmamalı. Beklentimiz, çocuğu tanımak onun gelişmiş ve gelişmemiş alanlarını görüp gerekli tedbirleri almak gelişmemiş alanları desteklemek, yetenek alanlarını parlatmak olmalıdır. Mümkün olduğunca zeka testini çocuğun gündeminden uzak tutmak Gireceği çalışmayı zeka testi olarak değil de bir öğretmeninin onunla tanışmak, onu daha iyi tanıyabilmek için yaptığı bir çalışma olarak görmesini sağlamak. Yapılacak olan zeka testi çalışmasını ve sonucunu sadece konuyu ilgilendiren anne, baba, öğretmen vb. birkaç kişinin bilmesi; olayların, çocuğa doğru aktarılmasını daha mümkün kılacaktır. Ayrıca TÜZDER olarak çocuğu sadece bir IQ testi ile tanılamaya çalışmak yerine Bireyi Bütüncül Tanıma BBT programını tavsiye ediyoruz. Bu çalışma ile çocuğu çok yönlü tanıma esas alınmıştır.” TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun ENDERUN’A SEÇİLEN ÖĞRENCİLER İÇİN ZEKA TESTİ UYGULANDI “Bilgileri yeniden yorumlayan, sıra dışı bir beyin gücüne, çalışma ve başarma azmine sahip üstün zekâlı insanlar, her çağda insanlık için önemli birer hazine olarak görülmüştür. Üstün zekâlı çocuklara ecdadımız büyük önem vermiştir. Bu önem sayesinde bugün hala üzerinde konuşulan muhteşem bir sistem geliştirmiştir. Enderun mekteplerinde uygulanan eğitim sistemi hâlâ Batılı bilim adamları tarafından büyük bir titizlikle araştırılmaktadır. O dönemki Fransız sarayının temsilcisi MichelBoudier’in şu sözü dikkate şayandır “Türklerin niçin varlıklı ve güçlü bir devlet olarak geliştiğine şaşmamak gerekir. Çünkü onlar büyük sayıdaki gençler arasından en yeteneklilerini seçmesini ve onlara disiplinli bir eğitim vermesini çok iyi bilmektedirler.” Bugün bile hala Amerikan eğitim anlayışının temelinde Enderun mekteplerinin izleri görülmektedir. Enderun mektebinde öğrenciler üstün zekâlılara mahsus olarak uygulanan programlarla ve testlerle yetiştirilmekteydi. Ortalama 15 yıllık bir eğitimden geçen Enderunlu talebeler, devlet için nitelikli insan kaynağı olmuşlardı. İnsanın sadece “kaynak” değil aynı zamanda bir “kıymet” ve “değer” de olduğunun bilincinde olan Osmanlı eğitim sisteminin kurucuları dünya insanından dünya devletine giden yolu keşfetmişlerdi. Bu yolda üstün zekâlı öğrenciler ayrı bir yere sahipti. Osmanlı’daki Enderun eğitim sistemi üzerine çalışan tanınmış psikologlardan AmerikalıLewisTerman, Enderun mektebine alınan çocuklar için şunları söylemektedir “Zekâ seviyesini ölçmek için ilk test yöntemi, Osmanlılar’da Enderun mektebine seçilen öğrenciler için uygulanmıştır.” Yine Amerikalı ünlü eğitimci AndreasKazamias da Platon’un idealindeki okulların Enderun mektepleri ile birebir uyuştuğunu ifade etmektedir. Asırlar önce bir ilki gerçekleştirerek bütün dünyaya yol gösteren ecdadımızın atmış olduğu üstün zekâlılar sisteminin temelleri üzerinden devam etmek ve onu geliştirmek insanlık için önemli bir vazife olacaktır. Eflatun’un altın çocuklar’ diye tanımladığı yüz çocuktan en az ikisinin, bu guruba dâhil olduğu en değerli hazinelerimiz olan üstün zekâlı çocuklarımızın ne kadar farkındayız? Onları yeterince tanıyor muyuz? Onlarla sağlıklı iletişim kurarak insanlığa faydalı olabilmeleri için ne kadar gayret gösteriyoruz?” Üstün zekalı çocuklar bedensel olarak akranlarına göre farklılık göstermektedir. Üstün zekalı çocukların farklılıkları sadece zihinsel veya davranışlar ile sınırlı değildir. Bedensel olarak da farklılıklar bulunmaktadır. Halk arasında genel olarak gelişim dönemine göre geri kalmıştır. Yanı kütle olarak yaşıtlarına göre zayıftır. Sadece kütle olarak değil dış görünüş olarak da daha az dikkat çekicidir. Bedenleri çok fazla gelişmemiştir. Bunun nedeni olarak da zeka seviyelerinin yüksek olması gösterilmektedir. Fazla düşünmeleri ve ileri düzey zekaya sahip olmaları bedensel yapılarının gelişmesine engel olmaktadır. Fakat yapılan araştırmalara göre üstün zekalı çocuklar zeka düzeyinde olduğu gibi bedensel yapı özellikleri bakımından da yaşıtlarına göre ileri gelişim zekalı çocuklar aşırı hassastır. Üstün bir sinir sistemine sahiptir. Diğer akranlarına göre daha hareketli ve daha meraklıdır. Üstün zekalı çocukların akranlarına göre farklılıkları bebeklik döneminden itibaren gözlenmektedir. Bebeklik döneminde daha az uymaktalar ve daha fazla hareketlidirler. Sürekli etrafında olanları merak etmekte ve nesnelere dokunmak istemektedir. Fazla enerjik olmalarından dolayı hiperaktif çocuklarla karıştırılmamalıdır. Birçok birey hiperaktif çocukları üstün zekalı olarak tanımlamaktadır. Halbuki hiperaktiflik bir rahatsızlıktır. Çünkü hiperaktif bireyler davranışlarının denetimini gerçekleştiremez. Üstün zekalı çocuklar da ise durum farklıdır. Onlar istemli olarak yanı davranışlarını kontrol ederek hareket ederler. Üstün zekalı çocuklar arasında hiperaktif olan çocuklar da yer zekalı çocuklar aşırı duyarlıdır. Dokundukları nesneleri hemen fark etmekte ve sertlik düzeyi çok kavrayabilmektedir. Üstün zekalı çocuklar çevresindeki sese karşı da duyarlıdır. Çok çabuk uyanmakta ve hareketli oldukları için üzerine örtülen örtüleri sürekli dışarı atmaktadırlar. Aynı zaman da üstün zekalı çocuklar tatları ayırt etme ve değişik tatları fark etmek konusunda da hassastır. Sürekli yediği yemeği belli bir süre değiştirirseniz hemen fark eder. Üstün zekalı çocuklar bedensel özellikleri bakımından akranlarına göre çabuk gelişmekte ve olgunlaşmaktadır. El kol koordinasyonları daha sistemli ve kontrollüdür. Bedensel olarak daha çok geliştikleri için daha kuvvetli ve hızlıdır. Üstün zekalı çocukların bedensel özelliklerini şu şekilde özetleyebiliriz; olarak daha ağır dünyaya gelmektedir. 2. Gelişim dönemlerini akranlarına göre daha erken tamamlar. Fiziksel gelişimi ve diğer gelişimlerini erken tamamlamaktadır. 3. Yaşıtlarına göre bedensel olarak daha büyüktür ve ağırdır. olarak daha sağlıklı ve herhangi bir sağlık problemi yaşamamaktadır. göre daha hareketli ve meraklıdır. 6. Üstün zekalı çocuklar erken yaşta emekler, yürür, konuşur. 7. Aşırı duyarlıdır. 8. El kol koordinasyonları uyumludur. Kuvvetlidir. Anında tepkiler vermektedir. 9. Vücutları dirençlidir. Kolay kolay hasta olmazlar. 10. Yaşam süreleri de ortalamalara göre daha Zekalı Çocukların Zihinsel Özellikleri Üstün zekalı çocuklar diğer birçok alanda olduğu gibi zihinsel olarak da akranlarına göre daha öndedir. Zihinsel olarak daha gelişmiş, kavramları aklında tutma, üretken olma, sayısal verilere ilgi duyma gibi zihinsel alanlarda akranlarına göre daha öndedir. Üstün zekalı çocukların zihinsel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz; itibaren daha duyarlı oldukları için algıladıkları şeylere karşı aşırı ilgi duyarlar ve gördükleri, işittikleri şeylere karşı uzun süre odaklanabilirler. olmaları nedeniyle merak ettikleri konu ile ilgili varsayımlar da bulunma, araştırma yapma, akıl yürütme ve o konuya dikkatlerini yoğunlaştırma konusun da akranlarına göre daha ileri seviyededir. Üstün zekâlı çocukların dikkatlerini yoğunlaştırma durumları daha uzun sürelidir. Herhangi bir sorunla karşılaştıkları zaman o sorun ile ilgili çözüm üretmektedirler. çaplı düşünmektedirler. Olayları çerçeveli düşünebilmekte ve olaylar arasında bağlantılar kurabilmektedir. arasında bağlantı kurabilmektedir. gördüklerini uzun süre aklında tutabilmekte ve ihtiyaç duyduğu an çok rahatlıkla kullanabilmektedir. 6. Okudukları hemen anlayabilmekte ve ezberleyebilmektedir. hazineleri çok geniş oldukları için kendileri çok rahat ifade edebilmedirler. Konuşmaların da herhangi bir aksaklık yaşamazlar. yazma, sayıları öğrenme gibi birçok şeyi kendileri öğrenmektedir. yaş da sayısal verilere ve sayıları öğrenmeye ilgi duyarlar. Sayılar ile ilgili akılsal oyunlar oyna sayısal alanda başarılı olma ihtimalleri yüksektir. şeyler keşfetme ve aletler yapma eğilimdedir. Dağınık halde bulunan aletler arasında bağlantılar kuran. Yapboz yapmada ve eşyaların kurumunu yapma da başarılıdırlar. almaktan kaçınmazlar. Aldıkları sorumlulukları sonuca ulaşmasına konusunda dikkatli davranırlar ve sonuca ulaşana kadar pes etmezler. anda birçok şey düşünebilirler. Ayrıca bilgileri hafızaların da uzun süre tutabilirler. anlama ve yorumlama konusunda başarılıdırlar. sonuca ulaşmak için tartışmaktan kaçınmazlar. Konular arasında bağlantılar kurabilmekte ve sözel becerileri gelişmiştir. güçleri gelişmiştir. Farklı düşüncelere karşı meraklıdır. 16Olaylar arasında sebep sonuç ilişkisi kurabilir. Esnek bir düşünce yapısına sahiptir. hareket sever ve pratiktir. aletlere karşı meraklıdır. Elektronik aletleri hemen kullanabilir ve parçaları arasındaki ilişkiyi çok çabuk far eder. Özellikle bilgisayar kullanımını çabuk Zekâlı Çocukların Sosyal Özellikleri Üstün zekâlı çocukları diğer çocuklardan ayıran bir diğer özellik de sosyal özellikleridir. Bu demek değildir ki üstün zekâlı çocuklar sosyalleşme, arkadaş kurma gibi alanlarda problem yaşamıyor. Tabi ki üstün zekâlı çocuklar arasın da gibi sorunlarla karşılaşan çocuklar da bulunmaktadır. Fakat genel olarak üstün zekâlı çocuklar diğer çocuklara göre sosyal özellikleri daha fazla ve diğer kişilerle ile daha uyumlu bir ilişkiye sahiptir. Genel olarak üstün çocukların sosyal özellikleri şu şekildedir ; kişilerle çok çabuk diyalog kurmaktadırlar. Şaka yapma ve yapılan şakalara karşı olgunlukla karşılık verirler ve espri yapmaya erken yaşta becerirler. Yapılan konuşmalardaki inceliklerin farkına varabilirler. ile çok iyi anlaşırlar. Fakat genel olarak kendilerinden büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya çalışırlar. Kurdukları arkadaşlıkta da gayet başarılıdırlar. Zeki seviyelerine uygun kişilerle kurdukları arkadaş ortamın da kendileri çok rahat ifade eder ve ilişkilerini sürdürürler. kişilerle çok çabuk ilişki kurarlar. Bu ilişkiler kısa süreli değildir. Daha çok ileriye dönük dostluklara sahiptirler. Çünkü arkadaşlarına karşı içten ve samimi davranırlar. kişilerin sıkıntılarına ve yaşam tarzlarına karşı ilgili ve yardım severdirler. Arkadaşlarının kişiliklerine ve diğer özelliklerine karşı saygılıdırlar. grubu içinde ya da arkadaşı ile aralarında yaşanan problemleri adil ve uygun bir şekilde hallederler. yaşadığı kişilerle ilişkilerini düzenleme de zorluk çekmezler. Duygularını ve hissettiklerini ifade etmekten çekinmezler. çevresi içerisinde her türlü sorumluluğu almakta zorlanmaz. çevresi tarafından hemen kabul görür. Kendini çok iyi ifade eder ve naziktir. girdikleri ortamdaki kişilere uyum sağlar. Ortamın kurallarını ve özelliklerini çok çabuk kavrar ve o kurallara uyum sağlar. içerisinde daha çok adil davranmaya özen gösterirler ve çoğunluğun kararına uyarlar. Otoriter olmaktan kaçınırlar. karşı ön yargılı değillerdir. Bireyleri ırk, cinsiyet ya da diğer durumlara göre değerlendirmezler oldukları gibi kabul edeler. Üstün zekalı çocukların sahip oldukları sosyal özellikler doğumla başlayan bir özellik değildir. Yanı kalıtım ile kazanılmış bir özellik değildir. Daha çok bebeklerin içinde bulundukları çevre şartları sosyal özelliklere şekil vermektedir. Üstün Zekalı Çocukların Kişilik Özellikleri Halk arasında üstün zekâlı çocukların bazı özellikleri gibi kişilik özellikleri ile ilgili yanlış bilinen durumlar bulunmaktadır. Genel olarak halk arasında üstün zekâlı çocuklar için uyumsuz, kararsız, karamsar kişilik özelliklerine sahip oldukları bilinmektedir. Fakat yapılan birçok araştırmalara göre üstün zekâlı çocukların kişilik özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz; güvenleri tamdır. Amaçlarına ulaşmak için mücadele ederler. Çevresi tarafından fark edilmek isterler. bir şeylerle meşgul olmak ve çalışmak isterler. hatalarla yüzleşir ve kendilerini eleştirirler. Hatalarını kabul etmekten geri durmazlar. bulundukları çevre tarafından kolay kabul görürler. Dostlukları uzun sürelidir. Dikkat çekmeyi severler. almaktan kaçınmazlar. Aldıkları sorumlulukları sonuna kadar devam ettirir ve başarılı olmak için mücadele ederler. Çalışkan, azimli ve sabırlıdırlar. Kolay kolay pes etmezler. ilişkilerinde başarılıdırlar. Alçak gönüllü ve sevecen kişileridir. problemleri çözmek için öncü olmak isterler. Birçoğu liderlik vasıflarına sahiptir. yaratmak isterler. Monoton hayatı sevmezler. Sürekli yenilik peşindedirler. Farklı şeyler öğrenmek için girişimde bulunurlar. kişilerin sorunlarına karşı duyarlıdırlar. Ve çözüm için içtenlikle yardım Nagihan Albayrak

üstün zekalı çocuğu olan varmı